Dziedzictwo kulturowe i tradycje kulinarne polskiej wsi - wyjazd studyjny do województwa małopolskiego
Bacówkę u Krzyśka, tłocznię soków, Wiśniowy Gaj i wytwórnię Piaszczańskiej kiełbasy odwiedziło trzydziestu uczestników trzydniowego majowego wyjazdu studyjnego do Małopolski. Dolnośląscy rolnicy, przetwórcy żywności, mieszkańcy obszarów wiejskich i Koła Gospodyń Wiejskich pojechali do gospodarstw wytwarzających certyfikowane produkty, wpisane na listę produktów tradycyjnych, prowadzoną przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz te z prestiżowym unijnym certyfikatem Chroniona Nazwa Pochodzenia lub Chronione Oznaczenie Geograficzne.
Bacówka u Krzyśka
Krzysztof Łaś to znany w całej Polsce baca z Podhala, który wypasa owce na około 50 hektarach w Groniu pod Bukowiną Tatrzańską. Bacuje od 2010 roku, a owce są jego pasją. Przestrzega zwyczajów i obrzędów związanych z pasterstwem. Pokazuje gościom bacówki pasterskie tradycje. Organizuje poczęstunki, pokazy dojenia, strzyżenia owiec oraz wytwarzania serów.
Jego wyroby – oscypek, redykołki, bryndza i jagnięcina podhalańska posiadają znak Chronionej Nazwy Pochodzenia PDO, czyli produktów regionalnych chronionych przez prawo unijne. Od sierpnia 2019 roku jest Członkiem Sieci Dziedzictwa Kulinarnego Małopolska.
Z wizytą w tłoczni soków
Firma „Tłocznia Owoców Pawłowski” powstała 12 lat temu. Pomysłodawcami byli właściciel Marcin Pawłowski oraz jego syn. Marcin Pawłowski nie tylko zdobył w ten sposób źródło dochodu, stworzył też produkt, którego smak przypomina mu soki z dzieciństwa. Tłocznia Owoców Pawłowski produkuje zdrowe soki owocowe, wytwarzane w tradycyjny sposób.
Właścicielami gospodarstwa, w którym są uprawiane owoce i warzywa, wykorzystywane dziś do ich produkcji byli od wielu pokoleń przodkowie obecnego właściciela – rodzina Pawłowskich.
Gospodarstwo 10 hektarów sadu owocowego. Łososiński sok tłoczony z jabłek został wpisany na Listę Produktów Tradycyjnych, prowadzoną przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Soki ze Żbikowic w gminie Łososina Dolna otrzymują nagrody i wyróżnienia. Posiadają Certyfikat Produkt Lokalny z Małopolski, przyznawany produktom dobrej jakości, związanym z miejscem pochodzenia.
Regionalna Suska Sechlońska
Wiśniowy Gaj to gospodarstwo położone w najpiękniejszej części Beskidu Wyspowego. Posiada 200-letnią tradycję i było dziedziczone przez kobiety, które oddawały mu całe serce.
Główna działalność gospodarstwa to produkcja regionalnych śliwek. Była możliwa dzięki przedwojennej tradycji suszenia i wędzenia śliwek na tym terenie. Śliwka jest zarejestrowana w unijnym systemie jakości żywności jako Chronione Oznaczenie Geograficzne (ChOG).
Dziś prawie cały areał uprawny gospodarstwa jest obsadzony drzewami owocowymi (śliwy, wiśnie, jabłonie), a główna działalność to produkcja i sprzedaż regionalnej śliwki „Suska Sechlońska ChOG” i innych suszonych owoców. Gospodarstwo należy do Stowarzyszenia Producentów Owoców i Warzyw oraz Małopolskiego Szlaku Owocowego.
Proces suszenia opiera się na wyjątkowych umiejętnościach lokalnych producentów. Odbywa się na określonym obszarze geograficznym, w tradycyjnych suszarniach. Ważne są tu tradycje gospodarstwa, jego charakter i produkt regionalny, a także dziedzictwo krajobrazowe. Gospodarstwo prowadzi także działalność turystyczną i edukacyjną, należy do Ogólnopolskiej Sieci Zagród Edukacyjnych. Wiśniowy Gaj oferuje zajęcia dla grup dzieci i młodzieży z zakresu uprawy tradycyjnych sadów, tradycyjnej produkcji żywności, ekologii, przyrody i zwierząt.
Na farmie powstał mały skansen starych urządzeń do przetwarzania ziarna. Właściciele wykorzystują potencjał dziedzictwa krajobrazowego, rozwijają działalność turystyczną i rekreacyjną, oferują zakwaterowanie (agroturystyka), organizują aktywności turystyczne, takie jak wycieczki górskie lub obozy dla dzieci.
Wędliny z Podstolic
Jak głosi krakowska legenda, Kiełbasa Piaszczańska to królewski przysmak wytwarzany od czasów Kazimierza Wielkiego (Dwanaście legend i podań spod Krakowa).
Działająca od 1980 roku firma Gawor podjęła się odtworzenia jej receptury. Po długich poszukiwaniach pierwotnego przepisu oraz próbach uzyskania smaku, pamiętanego przez najstarszych Krakowian, w 2013 roku ruszyła produkcja kiełbasy w Podstolicach k. Wieliczki.
Dziś kiełbasa ta powstaje z najlepszego mięsa wieprzowego, pochodzącego z tradycyjnego chowu, od sztuk o wadze do 120 kg, bez konserwantów. Sekret jej smaku tkwi w zestawie ziół i przypraw, wykorzystywanym do peklowania i tradycyjnym sposobie wędzenia przy użyciu drewna bukowego i owocowego oraz gałęzi jałowca.
Właściciele dbają o różnorodność asortymentu. Kiełbasa wiejska, boczek wędzony, kiszka oraz szynka Podstolego zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych. Wyroby Gawor posiadają certyfikat Jakość Tradycja. Firma produkuje wędliny z Certyfikatem Wyrobów Ekologicznych, które zostały wpisane na Listę Produktów Tradycyjnych prowadzoną przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju. Wyroby firmy znajdują się ma Liście Produktów Tradycyjnych z Małopolski oraz posiadają Certyfikat systemu Produkt lokalny z Małopolski.
Smak produktów został nagrodzony wieloma wyróżnieniami i nagrodami, m.in Grand Prix w Konkursie Małopolski Smak, pierwsze miejsce w konkursie Smak XX-lecia, pierwsze miejsce na najlepszy produkt Europejskich Targów Produktów Regionalnych, a także Godłem Promocyjnym Agro Polska.
Wyjazd studyjny do Małopolski, która jest jednym z najbogatszych regionów Polski pod względem liczby produktów objętych Systemami Jakości Żywności pokazał dolnośląskim producentom możliwości certyfikacji żywności. Jego celem było także podkreślenie roli ochrony dziedzictwa kulinarnego i kulturowego regionów, promocji tradycji i jej rozpowszechniania w UE.
Operacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Schematu II Pomocy Technicznej „Krajowa Sieć Obszarów Wiejskich” Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Operacja opracowana przez Dolnośląski Ośrodek Doradztwa Rolniczego z siedzibą we Wrocławiu, organizowana w ramach operacji do realizacji w Planie Operacyjnym Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich+ na 2025 r.
Katarzyna Cymbała, DODR, Dział Rozwoju Obszarów Wiejskich
