Od 2023 r. obowiązują nowe przepisy unijne, które wprowadziły zmiany w rodzajach dostępnego wsparcia oraz w zasadach przyznawania wsparcia w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR).

Nowym prośrodowiskowym elementem systemu płatności bezpośrednich są ekoschematy – obowiązkowe do wdrożenia dla państwa członkowskiego, ale dobrowolne dla rolnika. Budżet przeznaczony na ekoschematy stanowi minimum 25% kwoty płatności bezpośrednich/rok (średnio w latach 2023-2026 ok. 884 mln EUR/rok), tj. dwa razy tyle co łącznie rocznie wydatkowano na interwencje rolno-środowiskowo-klimatyczne i interwencję Rolnictwo ekologiczne (ok. 440 mln EUR/rok). Stawki płatności w ramach ekoschematów określane są w EUR i przeliczane będą na zł wg kursu PLN/EUR ustalonego na ostatni dzień roboczy września danego roku.

Ekoschematy są to roczne, płatne praktyki, dostosowane do warunków i potrzeb krajowych, ale poddane ocenie przez Komisję Europejską pod kątem realizacji celów środowiskowych i klimatycznych nowej WPR – ochrony zasobów gleby, wód, klimatu, dobrostanu zwierząt, różnorodności biologicznej w produkcji rolnej.

W Polsce ekoschematy zostały tak zaprojektowane, żeby promować praktyki, które przekładają się na dochody rolnicze poprzez zwiększenie żyzności gleby, racjonalne nawożenie, poprawę jakości plonów. Służy temu przede wszystkim ekoschemat Rolnictwo węglowe, w ramach którego rolnicy z ośmiu dostępnych praktyk będą mogli wybierać te, które najlepiej odpowiadają na ich potrzeby.

W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 wprowadzono łącznie 5 ekoschematów obszarowych oraz ekoschemat dobrostan zwierząt.

Dodatkowo od 2024 roku możliwe jest wnioskowanie o płatność w ramach nowego ekoschematu Grunty wyłączone z produkcji.

Plik do pobrania: Ekoschemat Grunty wyłączone z produkcji - zmiany od 2025 r.

1. Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi, który obejmuje osiem praktyk rolniczych:
   1. Ekstensywne użytkowanie trwałych użytków zielonych (TUZ) z obsadą zwierząt,
   2. Międzyplony ozime lub wsiewki śródplonowe,
   3. Opracowanie i przestrzeganie planu nawożenia, wariant podstawowy i wariant z wapnowaniem,
   4. Zróżnicowana struktura upraw,
   5. Wymieszanie obornika na gruntach ornych w terminie 12 godzin od jego aplikacji,
   6. Stosowanie nawozów naturalnych płynnych innymi metodami niż rozbryzgowo,
   7. Uproszczone systemy uprawy,
   8. Wymieszanie słomy z glebą,                                    
2. Obszary z roślinami miododajnymi,
3. Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych,
4. Integrowana Produkcja Roślin,
5. Biologiczna ochrona upraw,
6. Grunty wyłączone z produkcji.
    

www.gov.pl/web/rolnictwo/ekoschematy3

I 4.1 - Ekoschemat – Obszary z roślinami miododajnymi

Płatność jest przyznawana do obszarów z roślinami miododajnymi, które utworzono poprzez wysianie mieszanki składającej się co najmniej z dwóch gatunków roślin miododajnych, z tym że mieszanka ta obejmuje co najmniej jeden gatunek roślin miododajnych z gatunków wymienionych w wykazie nr 1, a gatunki roślin miododajnych z gatunków wymienionych w wykazie nr 2 nie są dominujące w tej mieszance.

W ramach wymogów dla obszarów z roślinami miododajnymi w terminie do dnia 31 sierpnia  nie prowadzi się produkcji rolnej, w tym:

• nie prowadzi się wypasu i koszenia
• nie stosuje się nawozów i środków ochrony roślin,

Na obszarach z roślinami miododajnymi można prowadzić pasieki.
Grunty zadeklarowane w ramach tego ekoschematu nie mogą zostać zadeklarowane do normy GAEC 8.

Lista gatunków roślin miododajnych
Wykaz nr 1

1. bodziszki (Geranium spp.),
2. chabry (Centaurea spp.),
3. czarnuszki (Nigella spp.),
4. cząber ogrodowy (Satureja hortensis L.),
5. czyściec prosty (Stachys recta L.),
6. dzielżan jesienny (Helenium autumnale L.),
7. kłosowce (Agastache spp.),
8. kocimiętki (Nepeta spp.),
9. kolendra siewna ( Coriandrum sativum L.),
10. kosmos pierzastolistny (Cosmos bipinnatus Cav.),
11. krwawnica pospolita ( Lythrum salicaria L.),
12. lebiodka pospolita (Origanum vulgare L.),
13. lubczyk ogrodowy (Levisticum officinale Koch),
14. łyszczec wiechowaty (Gypsophila paniculata Fisch.),
15. marzymięta grzebieniasta (orzęsiona) (Elsholtzia ciliata (Thunb.) Hyl.),
16. mierznica czarna (Ballota nigra L.),
17. mikołajek płaskolistny (Eryngium planum L.),
18. ogórecznik lekarski (Borago officinalis L.),
19. ostropest plamisty (Silybum marianum (L.) Gaertn.),
20. ożanka nierównoząbkowa (Teucrium scorodonia L.),
21. przegorzany (Echinops spp.),
22. pszczelnik mołdawski (Dracocephalum moldavicum L.),
23. rezedy (Reseda spp.),
24. rukiew siewna (Eruca sativa DC.),
25. serdecznik pospolity (Leonurus cardiaca L.),
26. stulisz sztywny (Sisymbrium strictissimum L.),
27. szałwie (Salvia spp.) z wyłączeniem szałwi błyszczącej (S. splendens Sello),
28. szanta zwyczajna (Marrubium vulgare L.),
29. ślaz zygmarek (Malva alcea L.),
30. ślazówka turyngska (Lavatera thuringiaca L.),
31. świerzbnica polna (Knautia arvensis (L.) Coult.),
32. trędownik bulwiasty (Scrophularia nodosa L.),
33. werbena krzaczasta ( Verbena hastata L.),
34. wielosił błękitny (Polemonium coeruleum L.),
35. wierzbówka kiprzyca (Chamaenerion angustifolium (L.) Scop.),
36. żeleźniak pospolity (Phlomis tuberosa L.)                                                                                                                                            
37. żmijowiec grecki (Echium creticum S.S.),
38. żywokost lekarski (Symphytum officinale L.).
     

Wykaz nr 2

1. facelia błękitna (Phacelia tanacaetifolia Benth.),
2. gorczyca jasna (Sinapis alba L.),
3. gryka zwyczajna (Fagopyrum esculentum Moench),
4. komonica zwyczajna (Lotus corniculatus L.),
5. koniczyny (Trifolium spp.) z wyłączeniem koniczyny odstającej (Trifolium patens Schreb.),
6. lucerny (Medicago spp.),
7. nostrzyk biały (Melilotus albus Med.),
8. rzodkiew oleista (Raphanus sativus var. oleiformis Pers.),
9. słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus L.),
10. sparceta piaskowa (Onobrychis arenaria (Kit.) DC.),
11. sparceta siewna (Onobrychis viciifolia Scop.),
12. wyka kosmata (Vicia villosa Roth.).

www.gov.pl/web/arimr/obszary-z-roslinami-miododajnymi-23

I 4.2 - Ekoschemat – Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi

Ekoschemat Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi oparty jest o system punktów przypisanych do poszczególnych praktyk.
Ekoschemat Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi, mogą realizować tylko te gospodarstwa, które spełniają warunek uzyskania minimalnej liczby punktów, która stanowi równowartość punktów, które rolnik otrzymałby w sytuacji realizacji na co najmniej 25 % powierzchni użytków rolnych najwyżej punktowanej praktyki (5 pkt/ha).

Przykład:

Gospodarstwo o powierzchni 10 ha użytków rolnych
25% * 10 ha =2,5 ha => 2,5 ha * 5 pkt/ha = 12,5 pkt.
- minimalna liczba punktów do realizacji: to 12,5 pkt. 
W gospodarstwie o powierzchni 10 ha aby uzyskać minimalną liczbę punktów rolnik może zrealizować:
 

LUB

LUB

LUB

Istnieje możliwość łączenia wybranych praktyk na tej samej działce.

ww.gov.pl/web/arimr/rolnictwo-weglowe-i-zarzadzanie-skladnikami-odzywczymi-24

I 4.3 - Ekoschemat – Prowadzenie produkcji roślinnej w systemie Integrowanej Produkcji Roślin

Płatności do integrowanej produkcji roślin są przyznawane, jeżeli rolnik prowadzi uprawy roślin zgodnie z metodykami integrowanej produkcji roślin opracowanymi przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa i udostępnianymi na jej stronie internetowej,

Wymogiem dla płatności do integrowanej produkcji roślin jest zachowanie w danym roku kalendarzowym, wszystkich posiadanych w gospodarstwie trwałych użytków zielonych.

Płatność do integrowanej produkcji roślin jest przyznawana do powierzchni:

1. gruntów położonych na obszarze zatwierdzonym do podstawowego wsparcia dochodów, posiadanych przez rolnika, na których prowadzi integrowaną produkcję roślin, co jest potwierdzone informacjami zawartymi w wykazie producentów, którzy spełniają wymagania integrowanej produkcji roślin, oraz,
2. trwałych użytków zielonych położonych na obszarze zatwierdzonym do podstawowego wsparcia dochodów, posiadanych przez rolnika, nie większej niż powierzchnia gruntów, o której mowa w pkt 1.

Płatność nie jest przyznawana do powierzchni trwałych użytków zielonych wrażliwych pod względem środowiskowym.

www.gov.pl/web/arimr/prowadzenie-produkcji-roslinnej-w-systemie-integrowanej-produkcji-roslin-23

I 4.4 - Ekoschemat – Biologiczna ochrona upraw

Płatność do ekochematu Biologiczna ochrona upraw jest przyznawana za realizację wymogu zastosowania zabiegu ochrony roślin z wykorzystaniem biologicznej ochrony roślin przy użyciu preparatów mikrobiologicznych zgodnie z etykietą danego środka. Płatność jest przyznawana do powierzchni gruntów położonych na obszarze zatwierdzonym do podstawowego wsparcia dochodów, posiadanych przez rolnika, na których ten rolnik przeprowadził, w celu eliminacji danego agrofaga, zabieg ochrony upraw, wyłącznie przy użyciu środka ochrony roślin, zawierającego mikroorganizmy jako substancje czynne. Użyty środek ochrony roślin musi być dopuszczony do obrotu na podstawie wydanego przez ministra właściwego do spraw rolnictwa zezwolenia, lub pozwolenia na handel równoległy. Zabieg należy przeprowadzić zgodnie z zawartymi w etykiecie wymaganiami.

Płatność do biologicznej ochrony upraw jest przyznawana do powierzchni:

1. upraw trwałych lub
2. gruntów ornych lub
3. zadrzewionej w systemie rolno-leśnym, jeżeli w ramach tego systemu są uprawiane tylko drzewa owocowe na trwałych użytkach zielonych.

Warunek zastosowania biologicznego środka ochrony roślin uznaje się za spełniony, jeżeli został zastosowany co najmniej jeden zabieg ochrony upraw, przy użyciu biologicznego środka ochrony roślin.

W przypadku gdy eliminacja danego agrofaga za pomocą biologicznego środka ochrony roślin okazała się nieskuteczna, dopuszcza się przeprowadzenie zabiegu chemicznym środkiem ochrony roślin.

Rolnik ma obowiązek prowadzić rejestr zabiegów agrotechnicznych na formularzu opracowanym przez Agencję i udostępnionym na jej stronie internetowej, oraz dostarczyć do ARiMR wyciąg z tego rejestru, potwierdzający wykonanie zabiegu biologicznym środkiem ochrony roślin oraz  złożyć do Agencji imienny dokument potwierdzający zakup środka ochrony roślin, albo inny imienny dokument potwierdzający jego nabycie, w którym wskazano, jaki środek ochrony roślin został nabyty oraz jego ilość, w terminie do dnia 30 września roku, w którym złożył wniosek o przyznanie płatności.

www.gov.pl/web/arimr/biologiczna-ochrona-upraw-23

I 4.5 - Ekoschemat – Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych

Płatność do ekoschematu Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych jest przyznawana do powierzchni trwałych użytków zielonych:

1. zalanej lub podtopionej, przy czym zalanie lub podtopienie występuje, gdy stan wysycenia profilu glebowego wodą utrzymuje się na poziomie przynajmniej 80% co najmniej przez 12 następujących po sobie dni w okresie od dnia 1 maja do dnia 30 września roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności
2. położonej na działkach rolnych, na których jest realizowane zobowiązanie:

• wybranych wariantów pakietów przyrodniczych w ramach Działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020 oraz analogicznych zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych w ramach Planu Strategicznego 2023-2027 lub
• działania Rolnictwo ekologiczne PROW 2014-2020 oraz interwencji rolnictwa ekologicznego w ramach Planu Strategicznego 2023-2027 lub
• ekoschematu Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi w zakresie praktyki Ekstensywne użytkowanie TUZ z obsadą zwierząt.

3. która w danym roku została zalana lub podtopiona, co potwierdza wykaz działek wraz z danymi przestrzennymi tych działek oraz zalanego lub podtopionego obszaru na tych działkach sporządzany corocznie przez Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy.

Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy udostępnia Agencji wykaz działek zalanych lub podtopionych.

www.gov.pl/web/arimr/retencjonowanie-wody-na-trwalych-uzytkach-zielonych-23